Nieuwe bestuurders gezocht

De politiek geeft sturing aan onze samenleving. Je zou haar kunnen vergelijken met een bestuurder achter het stuur van een auto. Stuurt hij in de juiste richting, dan verloopt de reis aangenaam en komen we dichter bij onze bestemming. Raakt hij de weg kwijt, dan kan de rit een ware beproeving worden. En als hij niet weet waar hij naartoe rijdt, wordt het tijd dat de passagiers vragen stellen.
Maar laten we eerlijk zijn: weten we eigenlijk wel waar we naartoe willen? Wat verwachten we van onze politiek? Wat is de bestemming van onze gezamenlijke reis?
Wat voor samenleving willen we eigenlijk?
Als ik voor mezelf mag spreken, dan verlang ik naar een onbezorgd leven. Niet een leven zonder problemen, zorgen of uitdagingen, maar een leven waarin de basis op orde is. Een samenleving waarin mensen kunnen rekenen op vrede en veiligheid, een betaalbare woning, werk, goed onderwijs en voldoende voedsel.
Waarom? Niet om ons vervolgens comfortabel achterover te laten leunen, maar juist om de ruimte te hebben onszelf te ontwikkelen. Om uitdagingen aan te gaan, talenten te ontplooien en te groeien in wijsheid, kracht en liefde. Om iets van ons leven te maken en iets voor anderen te betekenen. Daarvoor is een zekere stabiliteit nodig. Een samenleving die mensen perspectief biedt en waarin zij zich veilig genoeg voelen om hun mogelijkheden te benutten.
Dat lijkt me geen buitensporige wens. Het is toch niet te veel gevraagd dat politiek en bestuur zich inzetten voor de voorwaarden waaronder mensen een goed leven kunnen leiden?
Waar brengt de huidige koers ons?
Steeds meer burgers ervaren dat de politiek de weg kwijt is. De zorgen over de kosten van levensonderhoud nemen toe. Een betaalbare woning vinden is voor velen moeilijk geworden. Mensen maken zich zorgen over hun bestaanszekerheid, de toekomst van hun kinderen, de toenemende ongelijkheid en de internationale spanningen.
Voor een groeiende groep mensen verandert het leven daardoor van een spannende uitdaging in een dagelijkse strijd om het hoofd boven water te houden. De energie die nodig is om te groeien, te creëren en bij te dragen aan de samenleving, gaat steeds vaker op aan overleven.
Is dat de samenleving die we willen? Is dat de bestemming waarvoor we gekozen hebben?
En ondertussen zien we in Den Haag een politieke cultuur waarin wantrouwen, onderlinge strijd en het verdedigen van partijbelangen veel aandacht opeisen. Kabinetten vallen, partijen sluiten elkaar uit, compromissen komen moeizaam tot stand en belangrijke maatschappelijke vraagstukken vragen soms jarenlang om oplossingen.
Natuurlijk zijn politieke meningsverschillen onvermijdelijk. In een democratie hoort debat thuis. Verschillende opvattingen zijn waardevol en kunnen tot betere besluiten leiden. Maar wat gebeurt er wanneer het onderlinge gevecht belangrijker wordt dan het gezamenlijke doel? Wanneer het winnen van een politiek conflict meer aandacht krijgt dan het oplossen van een maatschappelijk probleem?
Dan raakt de bestemming uit beeld.
De politiek is er om ons te dienen
Laten we één ding niet vergeten: de politiek is er niet voor zichzelf. Bestuurders en volksvertegenwoordigers hebben een publieke verantwoordelijkheid. Ze zijn er om de samenleving te dienen en zich in te zetten voor het algemeen belang.
Toch lijkt de afstand tussen de politieke werkelijkheid en de dagelijkse werkelijkheid van burgers steeds groter te worden. Veel mensen voelen zich onvoldoende gehoord en herkennen zich niet meer in de manier waarop politiek wordt bedreven. Ze zien politici tegenover elkaar staan, terwijl zij juist behoefte hebben aan samenwerking en oplossingen.
Wie herkent zich nog in de vechtjassen op het politieke strijdtoneel? Wie voelt zich werkelijk gezien en gehoord?
Maar misschien moeten we ook een andere vraag stellen: hoe heeft het zover kunnen komen? En welke rol spelen wij daar zelf in?
Democratie vraagt om betrokken burgers
We leven in een democratie. Dat betekent dat burgers invloed kunnen uitoefenen op de koers van de samenleving. Maar democratie is meer dan eens in de vier jaar een vakje rood kleuren. Het is geen systeem waarbij we onze verantwoordelijkheid tijdelijk uit handen geven en daarna mogen afwachten wat anderen ervan maken.
Democratie vraagt om betrokkenheid. Om burgers die zich informeren, vragen stellen, kritisch nadenken en zich uitspreken. Burgers die niet alleen kijken naar wat de overheid voor hen kan betekenen, maar ook nadenken over wat zij zelf kunnen bijdragen.
We kunnen teleurgesteld afhaken en ons terugtrekken. We kunnen blijven mopperen op de politiek en hopen dat het bij de volgende verkiezingen beter wordt. Maar daarmee verandert er weinig aan de cultuur waarin we met elkaar samenleven.
We kunnen ook de handschoen oppakken.
Ga met politici in gesprek. Maak duidelijk waar de onvrede zit en welke behoefte er bestaat aan verandering. Bezoek politieke bijeenkomsten, laat je horen en stel vragen. Spreek je eigen partij aan op haar verantwoordelijkheid. Zoek mensen op die eveneens willen bijdragen aan een betere samenleving. Gebruik de mogelijkheden die er zijn om initiatieven te nemen en ideeën onder de aandacht te brengen.
Dat hoeft niet vanuit boosheid of vijandigheid. Het kan ook vanuit oprechte betrokkenheid, respect en de bereidheid om samen naar oplossingen te zoeken.
Is het tijd voor een andere politieke cultuur?
Misschien is het probleem wel groter dan de vraag wie er op dit moment achter het stuur zit. Misschien moeten we ons afvragen of de manier waarop we politiek bedrijven nog wel aansluit bij wat onze samenleving nodig heeft.
We hebben bestuurders nodig die niet in de eerste plaats hun eigen positie of partijbelang bewaken, maar verantwoordelijkheid nemen voor het geheel. Mensen die kunnen luisteren, verbinden en samenwerken. Die niet voortdurend de strijd aangaan, maar de moed hebben om verschillen te overbruggen en gezamenlijk resultaten te boeken.
Maar dat vraagt ook iets van ons als burgers. We zullen zelf moeten nadenken over de samenleving die we willen creëren en over de manier waarop we daaraan willen bijdragen.
Een andere politieke cultuur begint niet uitsluitend in Den Haag. Ze begint bij onszelf. Bij de manier waarop we naar elkaar luisteren, met meningsverschillen omgaan, verantwoordelijkheid nemen en onze invloed gebruiken.
Dat is geen eenvoudige opgave. Het vraagt om zelfreflectie, volwassenheid en de bereidheid om verder te kijken dan ons eigen belang. Maar als we een samenleving willen waarin verbondenheid, vertrouwen en samenwerking vanzelfsprekender worden, zullen we die kwaliteiten ook zelf moeten ontwikkelen en in praktijk moeten brengen.
Het is tijd om van koers te veranderen
Niets heeft eeuwigheidswaarde. Ook de manier waarop we politiek bedrijven niet. Als iets niet meer voldoet, moeten we de moed hebben het ter discussie te stellen en ruimte te maken voor vernieuwing.
Dat betekent niet dat we alles moeten afbreken of dat we onszelf in chaos en destructie moeten verliezen. Het betekent dat we kritisch durven kijken naar wat niet werkt en openstaan voor andere manieren van denken, besturen en samenleven.
De politiek is er om de samenleving te dienen. Maar een samenleving waarin mensen zich gehoord, veilig en verbonden voelen, ontstaat niet vanzelf. Daarvoor zijn bestuurders nodig die verantwoordelijkheid nemen én burgers die hun eigen verantwoordelijkheid niet uit de weg gaan.
Dus laten we niet langer passief op de achterbank blijven zitten. Laten we vragen stellen, het gesprek aangaan en initiatief nemen. Niet als jengelende kinderen die roepen dat de bestuurder verkeerd rijdt, maar als volwassen medepassagiers die bereid zijn mee te denken over de koers en verantwoordelijkheid te dragen voor de bestemming.
Nieuwe bestuurders zijn welkom. Maar misschien is het nog belangrijker dat we samen een nieuwe manier van besturen en samenleven ontwikkelen.
De vraag is niet alleen wie er achter het stuur zit. De vraag is ook: waar willen wij met elkaar naartoe, en wat zijn we bereid daarvoor te doen?
Tjeerd Roosjen
Politicoloog en Initiatiefnemer Partij van de Liefde
